نظام آموزشی موفق = کتابخانه‌هایی پیشرفته و کتابدارانی متخصص

 بارها شنیده‌ایم که: « دانایی، توانایی است»؛ زیرا برای رسیدن به مقام والای انسانیت باید به سلاح دانش و تفکر مجهز بود؛ از همین رو، دین اسلام ارزش یک ساعت تفکر را بهتر از ۷۰ سال عبادت بدون تفکر می­­داند.

در زندگی اجتماعی نیز دانش و تفکر، اهمیت بسیاری دارد تا جایی که لازمۀ توسعۀ یک کشور در تمام جنبه‌ها و زمینه‌ها، داشتن مردمی آگاه، با درایت و دارای فکر و اندیشه است، و چنین امری نیز فقط با رواج فرهنگ مطالعه میسّر می­شود؛ اما متاسفانه در کشور ما کتابخوانی یک ضرورت محسوب نمی­شود و نه تنها عامۀ مردم، بلکه دانش­‌آموزان ما نیز سرانۀ مطالعۀ غیر درسی بسیار پایینی دارند. دکتر اسحاقی، معاون سابق مطالعات و تحقیقات سازمان ملی جوانان، در سال ۸۷ اعلام کرد که ۷۶ درصد از جوانان، روزانه کمتر از ۳۰ دقیقه مطالعه می‌کنند.
متاسفانه جوانان ما نیز امروزه دانش و اطلاعات خود را از شبکه‌های مجازی کسب می‌کنند؛ اطلاعاتی که بدون ذکر منبع و ماخذ و گاه با اهدافی نه چندان مثبت ارایه می­گردد و بسرعت در بین جوانان منتشر می‌شود.
از سوی دیگر می بینیم که با وجود ۷۷ میلیون نفر جمعیت کشور، حدود ۳۲۰۰ کتابخانه دولتی و مستقل در کشور وجود دارد که در بهترین و بزرگترین آنها، تعداد کتاب به زحمت به ۲ میلیون جلد می­رسد؛ این در حالی است که در کشورهای پیشرفته، یک کتابخانه برای شروع کار باید ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار جلد کتاب داشته باشد و بزرگترین کتابخانه آمریکا بیش از ۳۰ میلیون جلد کتاب دارد. حتی اگر به کشور همسایه خود، آذربایجان،  نگاه کنیم، پی خواهیم برد که با جمعیتی حدود ۹ میلیون نفر، هزاران کتابخانه دارد که بزرگترین آنها حدود ۵ میلیون جلد کتاب دارد.
شاید این مساله اهمیت کمتری داشت اگر مردم ما به جای بهره گیری از کتابخانه ها، به خرید کتاب و تهیۀ کتابخانۀ شخصی علاقه‌مند بودند؛ اما متاسفانه تیراژ کتاب ( به غیر از کتب کمک آموزشی ) در کشور ما بسیار پایین است؛ به طوری که با وجود افزایش جمعیت، تیراژ کتاب از ۳۰۰۰ نسخه در دهه ۵۰ و ۶۰ شمسی به ۵۰۰ نسخه در دهۀ  90 رسیده است!
کافی است که در این زمینه به تاجیکستان، یکی دیگر از کشورهای همسایه مان، نظری داشته باشیم . در این کشور تیراژ متوسط کتاب در حدود ۵۰ هزار نسخه برای ۸ میلیون نفر جمعیت است.
این آمارهای پایین بیانگر آن است که فرهنگ کتابخوانی در خانواده های ایرانی جایگاهی ندارد و اکثر افراد جامعه تا مجبور نباشند، چیزی نمی خوانندو در واقع کمتر کسی خارج از حیطۀ ضرورت ­های روزانه و به قصد یادگیری یا براساس عشق و علاقه مطالعه می­کندو تعداد کمتری از خانواده ها نیز خود را مکلّف می ­دانند تا بخشی از درآمدشان را به تامین کتاب اختصاص دهند.
به همین دلیل، فرهنگ شفاهی در جامعۀ ما رواج بسیار دارد؛ فرهنگی که دقیق نیست، شایعه­پردازانه است و معمولاً در اصل واقعیت تصرف می­کند.
از سوی دیگر، وقتی خانواده ای اهل مطالعه نباشد، فرزند آن خانواده نیز اهل مطالعه نخواهدبود؛ زیرا خانواده، اولین و مهم­ترین محل کسب معرفت و پی­ریزی شخصیت فرزندان است و کودکان در کارهای خود از بزرگان بخصوص از والدین الگو برداری می­کنند؛ بنابراین، هیچ ­گاه نمی­شود که از والدین بیگانه با کتاب، انتظار داشت که فرزندانی علاقه­مند به کتاب داشته ­باشند.
دکتر مرادی، متخصص کتابداری و اطلاع‌رسانی، در همین زمینه می­گوید: «کتابخوانی، مساله‌ای فرهنگی است و به ­طور طبیعی پویایی آن را نیز باید در دوران طفولیت افراد و در خانواده جست و جو کرد. اگر عادت به مطالعه در خانواده وجود نداشته باشد، طبیعی است که فرد نیز وقتی وارد نظام آموزشی می­شود، به مطالعۀمتفرقه و بیش از کتاب­های درسی، علاقۀ چندانی نشان نمی­دهد‌».
کتابخانه های بی کتابدار
از چهار  سال پیش، سمت کتابدار از نظام آموزش و پرورش ما حذف شده است؛ این در حالی است که نقش کتاب و کتابخانه در فرایند تعلیم و تربیت بر خبرگان آموزش و پرورش پوشیده نیست و  بین وجود کتابدار خبره در کتابخانه مدرسه و میزان مراجعه دانش آموزان به کتابخانه و میزان کتابخوانی آنان، ارتباط تنگاتنگی برقرار است؛ یعنی زمانی که  وضعیت کتابخانه های مدارس  ما به لحاظ مجموعه، مکان ، تجهیزات و بودجه با استانداردهای تعیین شده فاصله بسیاری دارد، حذف کتابدار متخصص این فاصله را بیش از پیش کرده است و در نتیجه، ما بیشتر شاهد کم خوانی و عدم استقبال نسل نو به کتاب و اطلاعات هستیم .
مجید غلامی جلیسه، مدیرعامل مؤسسه خانه کتاب، در این زمینه می‌گوید: «از آنجا که ذهن کودک، ذهنی خلاق و  آماده یادگیری است، بنابراین، ایجاد علاقه و انگیزه به مطالعه در همان سنین کودکی، بسیار مؤثر خواهد بود؛ بر این اساس، چنانچه کتابخانه مدارس، مورد بی توجهی قرار گیرد، جامعه پیشِ روی ما جامعۀ بدون کتابی خواهد بود. طبیعتاً کتابخانه نیز بدون کتابدار معنا پیدا نمی‌کند و با توجه به نقش و اهمیت کتابدار در کتابخانه مدارس، اگر تعریف درستی از کتابدار و کارکرد او در کتابخانه مدارس داشتیم، هیچ وقت به سمت حذف این پُست مهم از مدارس، نمی‌رفتیم.»
دکتر عباس حرّی، استاد فقید  اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه تهران، دربارۀ اهمیت کتابخانه های مدارس معتقد است: «آموزشگاه یا مدرسه، نهادی است که در آن ، گروهی مشغول تلاش برای ارتقای معرفت در یک یا چند حوزه هستند. در این میان، هدف کتابخانه آن است که دامنۀ ارتقای این معرفت را به یاری مجموعۀ خود افزایش دهد؛ زیرا معلم در کلاس درس محدودیت‌های خاصی از جمله محدودیت زمانی دارد و نمی‌تواند فراتر از آنچه تعیین شده است، آموزش داده یا سخن بگوید؛ از همین رو، در یک مدرسۀ موفق، معلم فقط تلنگر می‌زند و این تلنگرها و اشارات به وسیلۀ کتابخانه تقویت و تغذیه می‌شود. حال اگر یک نهاد آموزشی، کتابخانه را مکانی لوکس و زینتی بداند و تصور کند که می‌توان به آنچه در کتاب‌­های درسی آمده است، اکتفا کرد، دانش‌آموزان را با مدار بستۀ ذهنی روبرو کرده است و نمی‌تواند باعث رشد ذهنی آنها گردد.
از همین رو، در جوامع پیشرفته، دانش‌آموزان در دورۀ ابتدایی و بویژه دورۀ متوسطه، برای هر درسی باید مقالۀ تحقیقی تهیه کنند. البته از آنها انتظار کاری در حد محققان و دانشمندان ندارند، بلکه می‌خواهند به دانش‌آموزان یاد بدهند که در کتاب‌­های مختلف جست و جو کنند و به یاری کار کتابخانه‌ای و آزمایشگاهی، دامنۀ دید خود را وسیع نمایند، و بدون شک کتابخانۀ مدرسه، مناسب­ترین، مطلوب­ترین، و قابل­ دسترس‌ترین مرکز مطالعاتی برای چنین کاری است؛ مرکزی که می­تواند اطلاعاتی وسیع­تر از کتب درسی در اختیار دانش آموزان قرار دهد و پاسخگوی سؤال­های آنها باشد.»
سخن آخر
اگر می‌خواهیم که سرانۀ مطالعۀ مردم ما افزایش یاید، اگر می‌خواهیم که مردم نسبت به مسایل کنجکاوی پیدا کنند و پاسخ سؤال‌هایشان را نه در فرهنگ شفاهی، بلکه در آثار مکتوب جست و جو کنند، اگر می‌خواهیم که دانش‌آموزان ما مقلّد و تک بعدی نباشند، باید فرهنگ کتابخوانی را از طریق رسانه­های گروهی بویژه تلویزیون تبلیغ کنیم. تلویزیون می‌تواند با ساخت سریال‌ها و نمایش­های جذاب به­ طور غیر مستقیم به مردم بیاموزد که مطالعه، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است و نقش مؤثری در بهبود زندگی انسان دارد.
از سوی دیگر، لازم است که کتابداران متخصص به کتابخانه‌های مدارس بازگردند و حداقل یک ساعت درسی دانش‌آموزان به آموزش نحوۀ گزینش کتاب و کتابخوانی اختصاص داده ­شود. بی‌تردید، وقتی کتاب و کتابخوانی به عنوان یک درس مستقل، بخشی از آموزش را در برگیرد، ایجاد کتابخانه های کاربردی مدارس مورد توجه جدی قرار خواهد گرفت و کتابخانه­هایی که به دلیل داشتن کتاب­های کهنه و نبود فرهنگ مطالعه و زمان مناسب برای کتابخوانی، خلوت و بدون مخاطب هستند، به مراکز فرهنگی با ارزش با بهترین و متنوع­ترین کتاب­ها و نشریات روز تبدیل خواهند شد.
ارتباط با مشاوران موسسه کنکور آسان است : ۰۹۱۲۱۹۶۴۵۲۵
 
 

در جوامع پیشرفته،  دانش‌آموزان برای هر درسی باید مقالۀ تحقیقی تهیه کنند. البته از آنها انتظار کاری در حد محققان و دانشمندان ندارند، بلکه می‌خواهند به دانش‌آموزان یاد بدهند که در کتاب‌­های مختلف جست و جو کنند و به یاری کار کتابخانه‌ای، دامنۀ دید خود را وسیع نمایند، و بدون شک کتابخانۀ مدرسه، مناسب­ترین، مطلوب­ترین و قابل­دسترس­ترین مرکز مطالعاتی برای چنین کاری است؛ مرکزی که می­تواند اطلاعاتی وسیع­تر از کتب درسی در اختیار دانش‌آموزان قرار دهد و پاسخگوی سؤال­های آنها باشد

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشوذفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

رفتن به بالا