مهارت كنترل استرس کنکور

تعريف استرس

استرس، نوعي احساس تعميم يافته بسيار ناخوشايند و اغلب مبهم است كه با يك يا چند احساس جسمي مانند تپش قلب، تعريق، سردرد، بي قراري، تكّرر ادرار و… همراه مي باشد.

نكاتي درباره ي استرس کنکور

1) بسيار ديده شده است دانش آموزاني كه از لحاظ توانايي و استعداد يادگيري در سطح يكساني مي باشند، عملكرد تحصيلي متفاوتي را به هنگام کنکور و يادگيري مطالب قبل از کنکور نشان مي دهند.
2) بسياري از دانش آموزان با وجود استعداد و توانايي خوب جهت ادامه تحصيل، دچار افت تحصيلي شده و در پاره اي موارد مجبور به ترك تحصيل مي شوند عوامل متعددي در اين مسأله دخيل است كه استرس کنکور يكي از مهم ترين آنهاست نتايج تحقيقات نشان مي دهد كه استرس کنکور مي تواند عملكرد تحصيلي دانش آموز را تحت تأثير قرار دهد. و متقابلاً عملكرد تحصيلي نيز مي تواند باعث استرس کنکور در دانش آموزان گردد.
3) استرس کنکور يكي از استرس هاي موقعيتي است كه با عملكرد و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان رابطه ي تنگاتنگ دارد. اثرات منفي استرس کنکور بر پيشرفت تحصيلي در تحقيقات زيادي تأييد شده است. تحقيقات دانشمندان نشان داده است كه افراد داراي استرس کنکور بالا در موقعيت هايي كه عملكرد آن ها مورد ارزيابي قرار مي گيرد:
الف) وقت بيشتري را صرف مي كنند.
ب) در مورد عمل كرد خود و اين كه ديگران چگونه عمل مي كنند، نگرانند.
ج) در مورد گزينه هاي سؤالات اشتغال ذهني دارند ( اگر سؤالات تستي باشد )
د) به موضوعاتي چون احساس عدم كفايت، انتظار تنبيه، از دست دادن ارزش و افزايش واكنش هاي غيرارادي و جسماني زياد فكر مي كنند.
4) استرس قبل از کنکور به سراغ انسان مي آيد. بسياري از افراد شب کنکور خوابشان نمي برد. اين شيوه تا جلسه کنکور ادامه دارد. بعضي ها حالشان به هم مي خورد و برخي مريض مي شوند.
5) استرس انسان به خاطر اتفاقاتي كه برايش روي مي دهد، نيست؛ بلكه به خاطر نوع نگاه و نگرش او به اتفاقات است.
6) استرس علاوه بر اختلال در آرامش ذهني، باعث كاهش نيروي انساني مي شود.
7) استرس به مقدار كم نه تنها مضرّ نيست بلكه بسيار مفيد است زيرا محرك شما براي سعي و تلاش بيشتر مي باشد. اما اگر انسان با بي توجهي هشدارهاي استرس كم را ناديده بگيرد. رفته رفته اين نگراني ها و آشفتگي ها افزايش يافته و به صورت يك استرس مخرّب و آزاردهنده خود را نشان مي دهد.
8) استرس مخرّب قدرت درست انديشيدن را كاهش مي دهد و موجب اختلال در تمركز حواس مي شود.

عوامل مؤثر در ايجاد استرس کنکور

قبل از اين كه به اين عوامل اشاره شود بايد بدانيم افرادي كه داراي استرس کنکور هستند معمولاً در موقعيت کنکور نيست كه دچار استرس مي شوند، بلكه در موقعيت هاي زير و ديگر مواقع ممكن است حالات استرس را نشان دهند:

* هنگام مطالعه و آماده شدن براي کنکور
* شب قبل از کنکور و صبح روز کنکور
* هنگام حركت به طرف محل کنکور و ورود به جلسه
* هنگام شروع کنکور، در حين کنکور و پس از آن
* زمان انتظار براي اخذ جواب کنکور
* هنگام گفت و گو درباره ي کنکور
* هنگام ثبت نام جهت شركت در کنکور

عوامل مؤثر در شكل گيري استرس کنکور

كليه ي عوامل مؤثر در ايجاد استرس کنکور را مي توان در يك طبقه بندي كلي به سه دسته ي عوامل فردي، شخصيتي- عوامل آموزشگاهي و جامعه اي – عوامل خانوادگي تقسيم بندي كرد.

1) عوامل فردي و شخصيتي

در مورد عوامل فردي و شخصيتي مؤثر در ايجاد استرس کنکور به عوامل زير مي توان اشاره كرد:

* استرس عمومي: تحقيقات نشان داده است كودكاني كه به دلايل مختلف از جمله جدايي والدين و يا زندگي با خانواده ي نامتعادل اغلب مضطرب و نگرانند در مقايسه با كودكاني كه با هر دو والد خود زندگي مي كنند نمره هاي تحصيلي پايينتري داشته اند. و استرس کنکور بيشتري را تجربه نموده اند. بنابراين بين استرس کنکور و استرس عمومي كه يك ويژگي و صفت شخصيتي است و در افراد مختلف ميزان آن متفاوت است رابطه وجود دارد.
* عزت نفس پايين: عزت نفس، ميزان ارزش و اعتباري است كه يك فرد در زمينه هاي مختلف زندگي به ويژه خانوادگي، تحصيلي، اجتماعي و جسماني براي خود قايل است. وقتي كه دانش آموزان خود را دست كم بگيرند و به توانايي هاي خود اعتماد نكنند، در آن ها استرس به وجود مي آيد.
هوش متوسط: تحقيقات نشان داده است دانش آموزاني كه داراي بهره ي هوشي متوسط هستند در مقايسه ي با دانش آموزاني كه داراي بهره ي هوشي بالا و پايين مي باشند، از استرس ناتوان كننده تري رنج مي برند.
* ارزيابي منفي از خود: اغلب ديده شده است دانش آموزاني كه از استرس کنکور رنج مي برند افكاري منفي و غيرواقع بينانه از خود دارند. خود را آدم لايق و شايسته اي نمي دانند. به شدت از شكست مي ترسند. نمره ي بالا نگرفتن را با شكست برابر مي دانند و همه چيز را در گرو برنده شدن و موفق شدن مي پندارند. به نظر مي رسد افراد خوش بين، در زندگي و تحصيلات خود موفقيت بيشتري كسب مي كنند.
درواقع اين استرس نيست كه به طور مستقيم به كاهش عملكرد و نمره ي پايين فرد در يك آزمون منجر مي شود بلكه افكار نامربوط است كه استرس را به دنبال خود مي آورد.
* عدم آمادگي: گاهي استرس کنکور به خاطر نداشتن آمادگي كافي کنکور دهنده است. اگر دانش آموزان احساس كنند كه آمادگي بسيار كمي براي کنکور دارند عملكرد ضعيفي را از خود نشان خواهند داد.
* عدم توجه و تمركز: فرد مضطرب به علت توجه به تشويش و نگراني خود در هنگام کنکور به محتواي اصلي کنکور توجه كمتري مي نمايد و اين مسأله به عملكرد پايين وي منجر مي شود.
* روش هاي مطالعه ي نادرست: براي انجام يك کنکور رضايت بخش فقط خواندن و حفظ كردن كافي نيست، بلكه بايد از مهارت هاي تحصيلي و روش هاي صحيح مطالعه آگاه بود و مطالعه را به عنوان يك مهارت جدي آموخت.
* انتظارات غيرواقعي از خود: هر چه قدر انتظارات دانش آموز از خود منطقي و واقع بينانه باشد و مبتني بر استعداد و توانايي هايش باشد. با اطمينان و اعتماد بيشتري عملكرد تحصيلي خود ارزيابي مي كند.
* تعميم تجارب کنکوري گذشته به موقعيت هاي کنکوري جديد: گاهي اوقات دانش آموزان فكر مي كنند كه در گذشته نتوانسته اند رضايت والدين يا معلمان را به دست آورند و در نتيجه يك نوع احساس تقصير و رنجش در آن ها به وجود مي آيد كه زمينه ساز بروز استرس مي گردد.

2) عوامل آموزشگاهي و جامعه

انتظارات نا به جاي معلمان: معلمان بايد از دانش آموزان انتظار داشته باشند كه بيش از پيش عملكرد خود را بهبود بخشند. اما هرگونه انتظار نابه جا مي تواند به فشار رواني و در نتيجه استرس در دانش آموزان منجر گردد.
رقابت ناسالم: امروزه اعتقاد بر اين است كه افراد در آفرينش كاملاً مثل هم آفريده نشده اند. سلامت رواني و عاطفي هر فردي حداكثر اهميت را دارد و براي اين منظور بايد همواره تفاوت هاي درون فردي و بين فردي را در نظر داشت و از ايجاد رقابت هايي كه در آن شرايط و امكانات، توانايي ها و علايق دانش آموزان متفاوت است و يا تعيين اهداف و انتظاراتي كه نيل به آن ها بسيار سخت و يا بعضاً محال است اجتناب كرد.
سيستم آموزشي حاكم بر مدارس: دانش آموزان در ابتدا از کنکور استرس شديدي ندارند، اما اين شيوه ي برخورد معلمان، مربيان و والدين و ارزش بيش از حد قايل شدن براي کنکور و تأثير سرنوشت سازي كه برخي کنکورات بر زندگي دارد، است كه عامل اصلي در ايجاد و شكل گيري و افزايش استرس کنکور مي باشد. از اين رو چنانچه نظام آموزشي ما به سويي حركت كند كه از روش ها و شيوه هاي ديگري به جز کنکور در ارزش يابي استفاده شود استرس كاهش مي يابد.
* ضريب دشواري درس: هرچه درس سخت تر باشد استرس کنکور نيز بيشتر است. عوامل ديگري نيز در استرس کنکور تأثير گذارند كه ريشه در جامعه دارند مثل مدرك گرايي، تأكيد بر ممتاز بودن و نمره ي 20 بدست آوردن، اين تفكر كه همه چيز بايد به دانشگاه ختم شود.

3) عوامل خانوادگي

در اين دسته عوامل مي توان به شيوه ي تربيتي والدين، انتظارات آن ها، جوّ عاطفي حاكم بر خانواده، ويژگي هاي شخصيتي والدين و طبقه ي اجتماعي- اقتصادي اشاره كرد. گاهي سخت گيري بيش از حدّ والدين و شيوه ي انضباطي خشك و انعطاف ناپذير آن ها علت اساسي ايجاد استرس در دانش اموزان است.
يكي از دانشمندان معتقد است استرس کنکور يك ويژگي شخصيتي است كه در تعامل والدين با كودك گسترش مي يابد و در سال هاي قبل از مدرسه شكل مي گيرد و ثبات مي يابد.
گاهي مقايسه هاي بي مورد و نا به جايي كه والدين در مورد فرزندان خويش با ديگران مي كنند و از اين طريق دايم احساس حقارت و ضعف و زبوني را در آن ها پرورش مي دهند، علت عمده ي استرس دانش آموزان است.

روش هاي پيش گيري استرس کنکور

مطالعات نشان داده است با ارتقاي پايه هاي تحصيلي ميزان شيوع استرس کنکور افزايش مي يابد. از طر في ديگر مجموعه ي عوامل محيطي به خصوص نظام آموزشي، نگرش و رفتار والدين و اهميتي كه جامعه براي تحصيلات و مدرك قابل است از عوامل اساسي بروز و تشديد استرس کنکور به شمار مي رود. بنابراين به نظر مي رسد بسياري از عوامل، قابل پيش گيري است. در اين جا به برخي از روش ها در اين زمينه اشاره مي شود:

1) هدف کنکور بايد ارزيابي دانسته هاي دانش آموزان باشد نه نادانسته هاي آنان.
2) در ارزش يابي ميزان يادگيري دانش آموزان نبايد فقط نمره ي کنکور را ملاك و معيار قرار داد و از شيوه هاي ارزشيابي چون تحقيق، كنفرانس، ارزيابي هاي شفاهي و… نيز استفاده شود.
3) محيط خانه و مدرسه و جوّ عاطفي حاكم بر آن ها بايد دور از تنش هاي عاطفي و مشاجره باشد.
4) قبل از کنکورات اصلي از کنکورات فرضي و آزمايشي به منظور آشناسازي دانش آموزان با سؤالات و نحوه ي کنکور استفاده گردد.
5) از برگزاري کنکورات بسيار سخت بايد اجتناب نمود و در طراحي سؤالات، اكثريت متوسط دانش آموزان در نظر گرفته شود.
6) بهتر است در ابتداي جلسه ي کنکور دانش آموزان به همه ي سؤالات نگاه نكنند بلكه سؤال به سؤال جلو بروند و پاسخ دهند.
7) از آن جا كه استرس کنکور با عزت نفس رابطه ي معكوسي دارد بايد عزت نفس دانش آموزان را افزايش داد.
8) انتظارات و توقعات والدين و معلمان از دانش آموزان بايد متناسب با توانايي ها و استعدادهاي آن ها باشد.
9) از مقايسه كردن دانش آموزان با هم ديگر بايد اجتناب كرد. در صورت لزوم هر فرد با خودش مقايسه شود.
10) از مدرك گرايي و بهاي بيش از حد دادن به نمره پرهيز شود.
11) بايد روش هاي درست مطالعه را به دانش آموزان آموزش داد.
12) توجه كنيم كه انتقادات ما بايد سازنده باشد ضمن يادآوري نكات منفي دانش آموز نكات مثبت او را نيز گوش زد و در نظر داشته باشيم.
13) در كنار سعي و تلاش لازم براي رسيدن به نتيجه حتماً به خداوند سبحان توكل كنيد، خودتان را به او بسپاريد و همواره از او براي انجام بهتر مسؤوليت ها و وظايف تان كمك و ياري بخواهيد و اطمينان داشته باشيد او بهترين حامي براي شماست. تحقيقات ثابت كرده است دعا و نيايش و انجام وظايف ديني همواره نقش بسيار مهمي در كاهش استرس و فشار رواني و افزايش آرامش افراد ايفا مي نمايد.

تكنيك ها و روش هاي كاهش استرس کنکور

1- حساسيت زدايي منظم

اين روش علمي كه تكنيكي مؤثر براي درمان استرس به شمار مي رود از مراحلي است كه اجراي درست آن صرفاً به كمك درمان گر و مشاور متخصص امكان پذير مي باشد. به طور خلاصه در اين روش ابتدا دانش آموز و يا فرد مضطرب به كمك درمان گر فهرستي از محرك هاي استرس زا را با رعايت سلسله مراتب تهيه مي كند. در اين فهرست موقعيت هايي كه بيشتر از همه استرس زا هستند در بالاي فهرست و آن هايي كه كم تر از همه استرس زا هستند در پايين فهرست قرار داده مي شوند. آن گاه درمانگر نحوه ي آرميدگي عضلاني ( ريلكسيشن ) را به مراجع آموزش مي دهد و به او كمك مي كند كه در آرامش كامل قرار گيرد. در مرحله ي آخر درمان گر محرك هاي استرس زا را يكي پس از ديگري ارايه مي دهد. ( براي كسب اطلاعات بيشتر به مشاور مدرسه مراجعه نماييد ).

2- روش هاي شناختي

دانشمندان معتقدند آشفتگي هاي فكري كه فقط در مكان ها يا در رابطه با مشكلات خاص رخ مي دهند، منابع استرس هستند. اين نوع آشفتگي ها شامل ارزيابي هاي غيرواقعي موقعيت ها و غلو هميشگي درباره ي جنبه هاي خطرناك آن هاست. يكي از روش هاي شناختي به بازسازي شناختي معروف است. در اين روش به مراجع كمك مي شود تا الگوهاي فكري غلط خود را تغيير دهد مثلاً‌ برخي افراد مبتلا به اختلالات استرسي، كمال گراهايي هستند كه انتظار بسيار زيادي از خود و ديگران دارند وقتي اهداف دست نايافتني آن ها محقق نمي شود شديداً هيجاني مي شوند.
اين افراد به وسيله ي تكنيك بازسازي شناختي ياد مي گيرند كه چه طور تفكرات غيرمنطقي خود را شناسايي كرده و ارزيابي واقع بينانه تري را از خود و ديگران داشته باشند.
يك مثال ديگر: دانش آموزي ممكن است در زمان کنکور به خود بگويد: حتماً کنکور سختي در پيش است- بقيه ي بچه ها کنکور آساني را پيش رو دارند و يا اين كه در مواجه با سؤالات سخت با خود بگويد اين سؤالات براي بقيه آسان است. چنين افكاري احتمال دارد به استرس شديدي ختم شود. درمانگر به فرد كمك مي كند گفت و گوي دروني فوق را اين گونه انجام دهد « من سخت مطالعه كردم. من نهايت تلاش خود را مي كنم تا هر بار به يك سؤال پاسخ گويم. اگر پاسخ آن را ندانم، به سؤال ديگري مي روم دليلي براي هراس و استرس وجود ندارد. براي اينكه حتي افرادي كه خوب عمل مي كنند، جواب همه ي سؤالات را نمي دانند. »

3) بازگشت به حالت آرامش ذهني از طريق تنفس عميق

اگر انسان در حالت آرامش ذهني باشد ريتم مغزي حركت آرام تري داشته و فرد مي تواند به خوبي از اندوخته ها و نيروهايش استفاده كند بنابراين سعي كنيد در مواقعي كه استرس به سراغ شما مي آيد ابتدا به آرامش برسيد، سپس به كار خود ادامه دهيد. استفاده از تكنيك تنفس عميق(1) مي تواند برگشت به حالت آرامش ذهني را در شما تسهيل نمايد. به طور مثال اگر در جلسه ي کنکور ناگهان استرس به سراغ شما آمد و آرامش فكري شما از بين رفت، براي چند لحظه دست از فعاليت برداريد، چند نفس عميق بكشيد. افكارتان را متمركز كنيد و با خود بگوييد كه حتماً موفق خواهيد شد. و هنگامي كه آرام تر شديد پاسخ گويي به سؤالات را ادامه دهيد. migna.ir اگر شما اين كار را چند بار تمرين كنيد مدت زمان برگشت به حالت آرامش بسيار كوتاه خواهد شد.
فراموش نكنيد كه آرامش يك مسأله ي دروني بوده و شما خودتان بايد براي رسيدن به آن تلاش كنيد.

4) بازگشت به حالت آرامش از طريق تصويرسازي مثبت

منظور از تصويرسازي مثبت، تجسم كردن كارهايي است كه فرد، علاقه مند به آن و يا اصلاح آن است. بهترين حالت براي تصويرسازي مثبت، حالت آرامش كامل بدني و ذهني ( كه به آن حالت آلفا ) مي گويند. بدين منظور در يك مكان ساكت و آرام نشسته و با تمركز حواس به حالت آرامش ذهني برويد. چشمان تان را ببنديد و آنگاه تجسم كنيد كه در حالت کنکور دادن هستيد، وقتي سؤالات را به شما مي دهند، شما مي توانيد به آن ها پاسخ دهيد تصور كنيد كه هنگام پاسخ گويي درست به سؤالات چهره اي شاداب و بانشاط داريد و كاملاً‌ راحت و آسوده به كار خود ادامه مي دهيد. حتي تجسم كنيد كه در هنگام گرفتن نتيجه كاملاً راحت و آسوده به كار خود ادامه مي دهيد. عوامل نگران كننده و افكار استرس آور موقتاً از شما دور مي شوند و احساسات مثبت در شما تقويت مي شوند.
اگر تصاوير و سخناني كه به خود مي گوييد منفي باشد، در شما احساس نااميدي، يأس و افسردگي ايجاد شده و استرس را در خودتان ايجاد مي كنيد، پس، از اين نوع افكار و تصورات دوري كنيد.

5) بازگشت به حالت آرامش از طريق تلقين مثبت

هنگامي كه پيام هاي منفي به ذهن شما مخابره مي شود مي توانيد با استفاده از تلقين مثبت ميزان استرس را تا حدّ زيادي كاهش دهيد. حتي در حالت عادي نيز مي توانيد افكار مثبت و گفت و گوي آرامش بخشي را با خود تجربه كنيد. مثلاً شب ها قبل از خواب و صبح ها بعد از بيداري با خود بگوييد « من از آرامش ذهني خوبي برخوردار هستم، امروز روز خوبي در پيش است، من مي توانم به خواسته ها و برنامه هايم برسم. »
فراموش نكنيد در تلقين هميشه از عبارات مثبت استفاده كنيد مثلاً به جاي اين كه بگوييد من نمي توانم جلوي استرس مخرّب خود را بگيرم بگوييد « من توانايي آن را دارم كه در هر حال به آرامش بازگردم. »

6) اعتماد به نفس

شناخت نسبت به توانايي هاي فردي و كوچك نشمردن آن ها و توجه به موفقيت هاي گذشته تأييد به سزايي در ايجاد اعتماد به نفس دارد. اعتماد به نفس نيز در كاهش استرس بسيار مؤثر است.
همان طور كه قبلاً نيز بيان شد ترس از عدم موفقيت از دلايل اصلي استرس مي باشد. بنابراين شما مي توانيد با شناخت كافي از توانايي ها و استعدادها و توجه به سعي و تلاش تان و هم چنين اعتماد به نفس و اطمينان كامل به موفقيت بر استرس هاي مخرّب خويش فايق آييد.

7) يادگيري مشاهده اي ( سرمشق گيري )

در تحقيقات ثابت شده است چنانچه دانش آموزان در معرض آموزش هاي لازم قرار گيرند و براي شان فيلم هاي مناسب و آموزشي نمايش داده شود. اين دانش آموزان در مقايسه با دانش آموزاني كه در معرض اين آموزش ها قرار نگرفته اند توانايي بيشتري را در كنترل استرس از خود نشان مي دهند.

8) فراگيري مهارت هاي مطالعه

استرس کنکور يك واكنش طبيعي است كه از مطالعه ضعيف و فقدان مهارت هاي کنکور دهي نشأت مي گيرد اگر اين طور باشد، مي توان انتظار داشت كه مشاوره در زمينه ي مهارت هاي مطالعه و يادگيري، استرس کنکور را كاهش و نمرات درسي را افزايش مي دهد.

9) ايمان و توكل به خداوند

اعتقاد و ايمان به يك منبع بزرگ و لايتناهي باعث ايجاد آرامش در انسان مي شود. ايجاد ارتباط با پروردگار، سخن گفتن با او و اتصال به اين منبع بزرگ، آرامش را در روح و جان آدمي مي افزايد و نيروي مضاعفي در انسان براي رسيدن به اهدافش ايجاد مي كند. خداوند سبحان در قرآن تأكيد كرده است كه انسان با ياد خدا آرامش مي گيرد و با سعي و تلاش و پشتكار حتماً به موفقيت مي رسد.

پي‌نوشت‌:

1- بهتر است چشمان خود را ببنديد و از راه بيني حدود 10 ثانيه اكسيژن را به داخل ريه ها بفرستيد. ( بازدم ) حدود 20 ثانيه نفس را حبس كنيد و آن گاه به آرامي هوا را خارج كنيد( دم ) .

شماره تماس جهت مشاوره رایگان کنکور : 09127523889

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

تماس تلفنی